iran-sakhtan-ya-sakhtan

همکاری با سایت

دانلود کتاب الکترونیک

دلایل عقب ماندگی ایران

چرا ایران عقب ماند و غرب پیشرفت؟

chera iran aghab mand چرا ایران عقب ماند و غرب پیشرفت؟عنوان کتاب: چرا ایران عقب ماند و غرب پیش رفت؟

مؤلف:کاظم علمداری

ناشر:توسعه

از پیش از انقلاب مشروطیت پرسش بسیاری از صاحب نظران ایرانی  بوده است و هر یک از زاویه ای به آن پاسخ داده اند. در این رابطه، وی درکتاب ، پیش از آنکه نظر خود را بیان کند،  ده نظریه را در باره بطور مختصر توضیح داده اند.
نظر خود وی اینست  که عقب ماندگی در ایران پدیده ای تاریخی  و نسبی است. تاریخی به این معنا که باید عوامل آن را در سراسر تاریخ ایران جستجو کرد و دگرگونی تاریخی آن را نیز مد نظر داشت.  نسبی است به این معنا که نمی توان گفت ایران کشور عقب مانده است،  بلکه باید گفت که ایران نسبت به جوامع غربی عقب مانده است ، ولی از کشور های شرقی و همسایه خود عقب نبوده  و نیست.  بنابراین می توان ضمن مراجعه به عوامل ویژه عقب ماندگی ایران به عوامل کلی عقب ماندگی شرق در برابر غرب و آنهم در دوره مدرن اشاره کرد. زیرا شرق بطور کلی و ایران بطور مشخص پیش از دروه مدرن ،  در زمانی که اروپا دوران تاریکی را می گذارند،  نه تنها عقب تر از غرب نبود، بلکه رشد یافته تر نیز بود. این رشد یافتگی را می توان تقریباً در تمام زمینه ها نشان داد.  به دلیل همین دوویژگی، یعنی نسبی بودن پدیده رشد و عقب ماندگی و تاریخی بودن آن که غرب در دوره مدرن از شرق پیشی گرفت، وی عنوان کتابش را دلایل عقب ماندگی ایران و پیشرفت غرب گذاشته است.  یعنی هر دو پدیده، دلایل پیشرفت غرب و موانع پیشرفت در شرق را بررسی کرده است .
اما بر خلاف کسانی که معتقدند که استعمارغرب نگذاشت ما رشد کنیم ، وی توضیح داده که عوامل عقب ماندگی ایران نه خارجی، بلکه بطور عمده داخلی بوده است.  نه غربی ها، بلکه خود ایرانی ها مسئول آن بوده اند و بطور مشخص این نه انسان هایی که در ایران زندگی می کردند، بلکه سر زمین آنها در این عقب ماندگی دخیل بوده است. کما اینکه ثروت کشور های عربی خلیج فارس، نه از لیاقت و برتری ساکنان آنها، بلکه ناشی از ثروت طبیعی سرزمین آنها، یعنی نفت است.  ایران و ترکیه کشور های مسعتره غرب نبوده اند و ترکیه تا زمان جنگ جهانی اول،  خود یک کشور امپراتوری بوده است.  پس چه عواملی سبب شد که ایران و ترکیه در جرگه کشور های عقب مانده قرار بگیرند؟
از دید وی علت پیشرفت غرب پیدایش سیستم سرمایه داری بود که آن از بطن نظام فتودالی بیرون آمده بود و نظام فئودالی نیز حاصل مالکیت خصوصی بر زمین بود. این هر سه در شرق غایب بودند. کشور های شرق، به جز ژاپن فتودالیسم نوع غربی را تجربه نکردند. افزون بر این عوامل، ادغام تاریخی دین و دولت از دیرباز، یعنی قبل از ظهور اسلام در ایران مانع بزرگی در راه پیشرفت ایران بوده است. بنابراین نه خود دین،  بلکه ادغام آن با نهاد قدرت سیاسی دولت) بطور تاریخی سد حرکت توسعه در ایران بوده است. در این رابطه باید به تجربه غرب نیز اشاره کرد. نگرش بنیادین مسیحیت  و اسلام نسبت به قدرت حکومتی یکسان نبوده است.  در مسیحیت نوعی جدایی قدرت  دین و دولت (مسیح  و قیصر) وجود داشته است.  دین مسیح در برابر امپراتوری روم (قدرت دولتی) قد علم کرد.  در حالیکه اسلام برای اولین بار و از آغاز بنیان گذار قدرت سیاسی در بطن دین بود. در واقع اسلام برای اعراب هم دین واحد، هم حکومت واحد و هم ملیت واحد بوجود آورد. بطوریکه این جوامع به ملل مسلمان شناخته می شدند. عامل دیگر در این رابطه جدا کردن بیشتر دین و دولت از یکدیگر پس از پیدا شدن سرمایه داری بود که به این جدایی نیاز داشت. در حالیکه در ایران سرمایه داری بوجود نیامد که به این جدایی کمک کند. از جوامع شرقی، سرمایه داری متولد نشد. از جوامع غربی سرمایه داری، سیستم اقتصادی – اجتماعی، سیاسی و حقوقی کاملاً متفاوت از اقتصاد کشاورزی بوجود آمد. از دید وی تمام تفاوت شرق و غرب را باید در عوامل پیدایش سرمایه داری در غرب  و عدم پیدایش سرمایه داری در شرق، از جمله ایران جستجو کرد.   سرمایه داری موتور حرکت تمدنی شد که با تمدن های پیشین متفاوت بود. از آن پس کشور های غیرغربی برای توسعه خود راهی جز گام نهادن در چهار چوب سرمایه داری نداشتند. این معادله هنوز درست و پا بر جاست.
بطور خلاصه از نگاه ایشان تغییر فرهنگی از سنت به مدرن به موازات تغییر تکنولوژیک و سرمایه داری رخ می دهد،  نه پیش از آن.  ولی زمانی که فرهنگ تغییر یافت سرعت تغییر درتکنولوژی نیز بالا می رود.  بطوریکه انسان فکر می کند این فرهنگ است که تکنولوژی را می سازد.
اساس کار وی در این کتاب تطبیقی- تحلیلی است که  از این منظر عوامل عقب ماندگی ایران به ترتیب اهمیت عبارتند از:
عوامل جغرافیایی شامل کمبود آب، کویری و کوهستانی بودن مناطق شرقی ، نبود مالکیت خصوصی بر زمین. عدم رشد نظام فئودالی اروپایی در شرق ، ادغام دین و دولت،  استبداد حکومتی،  ممانعت از رشد اندیشه آزاد،  ناتوانی در رقابت با تکنولوژی، از جمله تکنولوژی نظامی،  رشد علمی،  بوروکراسی،  حقوقی و غیبت سایر دستاورد های مدرنیته از دیگر عواملی است که بطور طبیعی عقب ماندگی جوامع شرقی مانند ایران را گسترده ترکرد.  در ایران بر خلاف غرب قوانین سکولار بوجود نیامد.  حتی در زمان انقلاب مشروطیت ایران برای تنظیم قانون اساسی که به ناچار به قوانین بلژیکی و فرانسوی متوسل شدند،  سکولاریزم تحقق نیافت .

فهرست مطالب:

پیشگفتار چاپ اول
پیشگفتار چاپ سوم
پیشگفتار چاپ ششم
فصل اول: توسعه چیست؟
فصل دوم: رشد تمدن باستان
فصل سوم: دلایل سقوط تمدن روم باستان
فصل چهارم: وضعیت زمین داری در ایران
فصل پنجم: چرا فئودالیسم در ایران رشد نکرد؟
فصل ششم: رشد تمدن معاصر غرب
فصل هفتم: چرا سرمایه داری در ایران رشد نکرد؟
فصل هشتم: آیا اسلام عامل عقب ماندگی جامعه بوده است؟
فصل نهم: چرا اعراب به ایران دست یافتند؟
فصل دهم: عوامل رشد و افول اندیشه در ایران
فصل یازدهم: معتزله محکوم به شکست بود
فصل دوازدهم: رابطه رشد علوم و توسعه جامعه
فصل شیزدهم: دوره بندی تاریخ اسلام در ایران و جهان

 

توضیح کتاب، برگرفته از وبلاگ سید مهدی طاهری seyedmehditaheri.blogfa.com

///////////////////

footer چرا ایران عقب ماند و غرب پیشرفت؟

برچسب ها: , , , ,
موضوع : معرفی کتاب

نظرات

پاسخ دهید

مطالب ویژه
نکات فرهنگ شهروندی
شمعی روشن کنیم

 

مشترک آخرین مطالب فرهنگ ملی شوید.

عضویت