iran-sakhtan-ya-sakhtan

دانلود کتاب الکترونیک

دلایل عقب ماندگی ایران

ایران و گردشگری مذهبی

tur ایران و گردشگری مذهبیرویکرد جهانی به
گزارش ازضرورت توجه و گسترش سیاحت مذهبی

کره خاکی به سرعت در حال کوچک شدن است، رسانه های جمعی مرزهای جغرافیایی را در نوردیده و در کوران عصر اطلاعات و ارتباطات انسان امروزی مجبور است واقعیات این جهان درهم تنیده را آن گونه که باید، ببیند نه آن گونه که هست.
دنیای امروز شاهد رقابت بی وقفه دوربین ها، شبکه های اینترنتی، تلویزیونی و ماهواره ای برای تسخیر اذهان عمومی است. این رسانه ها تلاش دارند تا به جای انسان ها به جهان پر رمز و راز بنگرند و به جای او بیندیشند و برای او تصمیم بگیرند. این روند موجب شده تا انسان امروزی مهجور از واقعیات، به نوعی خانه نشین شود.
این وضعیت نشان دهنده آن است که شبکه ها و جعبه های جادویی به رغم کارکردهای روزافزون خود، نه تنها ارمغانی برای ساکنان این کره خاکی نداشته، بلکه موجب شده است خوشبختی از جوامع امروز رخت بربندد و بی اعتمادی و بیگانگی جایگزین صداقت وکرامت انسانی شود. با این حال نوعی وازدگی از وضعیت کنونی، در بسیاری از جوامع مشهود است و صدای شکست تلاش های بی وفقه و رقابت شتابزده رسانه ها و شبکه های مختلف صوتی و تصویری به گوش می رسد. خیزش ها و بیداری عمومی که اکنون در سراسر جهان رخ نمایان کرده است، نشان بارزی از بی اعتمادی نسبت به رسانه های استکباری است و این نشان دهنده آن است که پروژه های پیچیده جنگ نرم به رغم تلاش های بی وقفه قدرت های سلطه گر در سراشیبی شکست و ناکامی است.
خیزش ها و حرکت هایی که اکنون در نقاط مختلف رخ داده، بدون هیچ تردیدی ثابت می کند که انسان امروزی بی توجه به سرهم بندی های امپراتوران رسانه ای در تلاش است تا خود را از سلطه بی چون و چرای استکبار نجات دهد و بدون واسطه حقیقت و زیبایی های سایر جوامع را بشناسد. انسان امروزی تشنه حقیقت و صداقت و ارزش های اخلاقی و انسانی است و به این نتیجه رسیده است که می تواند گمشده خود را با مشاهده مستقیم و قرار گرفتن در فضای معنوی اماکن تاریخی- مذهبی و کنکاش در گذشته بیابد. وجود میلیون ها گردشگر مذهبی نشان دهند نیاز انسان امروزی و گرایش فراگیر جوامع به این رویکرد است.

ضرورت و اهمیت گردشگری مذهبی 
با توجه به رویکرد جهانی مورد اشاره و ضرورت های سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی از یک سو و ویژگی ها و قابلیت های ایران اسلامی از سوی دیگر، گردشگری دینی و فرهنگی باید به عنوان راهبرد و برنامه ای بلندمدت مورد توجه قرار گیرد و در عمق سیاست های راهبردی منطقه ای و جهانی جمهوری اسلامی جایگاهی خاص داشته باشد.
جهانگردی دینی می تواند فرصتی باشد برای تبیین حقایق، انتقال ارزش ها و مفاهیم و رویکردی پیشبرنده در مقابله با جنگ نرم.
انسان معاصر در جهان پیشرفته امروزی هر چند در محاصره جذابیت های زندگی مادی قرار گرفته است، ولی هنوز دین و گرایش های مذهبی نقش مهمی در زندگی پیروان ادیان مختلف ایفا می کند. به عبارت دیگر، باید گفت با وجود تمام تلاش هایی که برای سست کردن اعتقادات دینی در بین پیروان ادیان الهی صورت می گیرد، هنوز هیچ نیرو یا جذابیتی نتوانسته است مانع از گسترش باورهای دینی در جوامعه مختلف شود و برخلاف تفکراتی که انسان قرن حاضر را انسانی بی تفاوت نسبت به دین و گرایش های دینی جلوه می دهد، آن قدر مسئله دین برای انسان های امروزی از اهمیت برخوردار است که سالانه میلیاردها دلار صرف سفرهای مذهبی می شود. گواه این ادعا، تداوم و سیر صعودی سفر به مناطق مقدس و اماکن مذهبی در سراسر جهان است که حتی باعث شده امروز گردشگری مذهبی به زیرشاخه ای مهم از صنعت گردشگری تبدیل شود.
در این میان سرعت رشد و توسعه گردشگری دینی، گوی سبقت را از دیگر گونه های گردشگری نظیر طبیعت گردی، گردشگری تاریخی و… ربوده است تا آنجا که بسیاری مقامات سازمان های مسئول در کشورهای مختلف بشدت در تلاشند تا با معرفی و تبلیغ اماکن مذهبی کشورشان، از رقابت بسیار پرسود جهانی برای جذب گردشگران مذهبی عقب نمانند. از طرفی گردشگری و جهانگردی از نظر تاریخی با دین، معرفت و جهان بینی درآمیخته است و امروزه نیز بیشترین شمار گردشگران و متفکران را در اماکن تاریخی مذهبی می توان دید. گردشگران مذهبی از نظر ویژگی های شخصیتی و سطح آگاهی با سایر گردشگران متفاوتند. این گردشگران اکثراً آداب اجتماعی و اخلاقی را رعایت می کنند و رغبت خاصی به علوم و معارف دینی دارند.

جهان اسلام و گردشگری دینی 
٭ بسیاری از کارشناسان و اساتید بر این نکته اتفاق نظر دارند که گردشگری دینی در گستره جهان اسلام از زوایا و ابعاد مختلف نقشی راهبردی، وحدت آفرین و پیشبرنده دارد.
٭ گردشگری مذهبی که پیشینه ای به عمق تاریخ ادیان الهی دارد، همواره در سیر تحولات اجتماعی نقش برجسته ای داشته و اکنون با افزایش گستره کارکرد به صنعت و هنر اقتصادی و فرهنگی تبدیل شده است.
٭ هرچند در حال حاضر رقم دقیقی از تعداد گردشگران مذهبی در دست نیست، ولی طبق اطلاعات موجود فقط تعداد مراقبان و خدمه مکان های مذهبی از ۴/۴ میلیون نفر در سال ۱۹۹۴ به ۷/۱۴ میلیون نفر در سال ۲۰۰۶ رسیده و بازدید گردشگران مذهبی از واتیکان نیز طی ۱۰ سال گذشته دو برابر رشد داشته و به رقم ۵/۴ میلیون نفر در سال ۲۰۰۹ رسیده است.
٭ هرچند کارشناسان و محققان عواملی نظیر افزایش جمعیت دنیا و رشد گرایش های دینی را از مهم ترین علل توسعه گردشگری دینی در جهان می دانند ولی آنچه که بیش از هر چیز ضرورت توجه به مقوله گردشگری دینی را حائز اهمیت می سازد، فرصت های مادی، معنوی و فرهنگی است که توسعه گردشگری دینی و جذب گردشگران دینی برای هر کشوری به ارمغان می آورد و به همین علت، لزوم سیاستگذاری و برنامه ریزی صحیح برای استفاده از پتانسیل های کشور در این حوزه بسیار اهمیت دارد.دکتر بهروز داداش نژاد، مدرس دانشگاه و عضو هیات علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه بر این اعتقاد است که جایگاه گردشگری اسلامی در تقویت همبستگی میان کشورهای مختلف جهان اسلام مشهود و بارز است. مدرس تاریخ و جغرافیای جهان اسلام می گوید: گردشگری اسلامی و دینی دارای معانی زیادی است، همان طور که در معجم الوسیط آمده است، اصطلاح امروزی آن بر معانی ویژه ای دلالت می کند. یکی از این معانی، سیر و سفر در کشورها برای سیاحت، آشنایی، جست و جو و کشف است.
وی مفهوم گردشگری اسلامی را وسیع تر از آن می داند که با تعریفی واحد و مشخص تبیین شود. گردشگری اسلامی بر انواع گردشگری مثل گردشگری خانوادگی که از جهتی پایبند به آموزه های اسلامی باشد و از سوی دیگر با هدف کشف و شناخت آثار به جا مانده از تمدن دور و نزدیک انجام می شود، دلالت می کند.
داداش نژاد همچنین بازدید از شهرها و کشورها به منظور آگاهی از ویژگی های فرهنگی و آداب و رسوم آنها، درمان کسالت روحی و رفع خستگی ناشی از زندگی روزمره، شرکت در کنفرانس های بین المللی و حضور در مسابقه های ورزشی را از دیگر اهداف گردشگری برمی شمارد. دکتر اکبر مهدیزاده، مدرس دانشگاه آزاد اسلامی نیز بر این نظر است که امت اسلام می تواند زمینه رشد فرهنگی کشورهای اسلامی را فراهم کند و یکی از راه های تشکیل این مجموعه، گسترش جهانگردی است. وی ادامه داد: امروز رشد اقتصادی کشورهای اسلامی رو به افزایش است و این شرایط فرصت خوبی را برای کشورهای اسلامی فراهم می کند تا وارد بازار گردشگری دنیا شوند. به اعتقاد این کارشناس سیاسی، جریان جهانگردی به سوی برنامه ریزی های نوین پیش می رود و الگوهای سنتی کم کم رنگ می بازد، این موضوع زمینه را برای تعریف الگوهای اسلامی فراهم می کند.
به گفته این مدرس دانشگاه، در شکل گیری جهانگردی اسلامی باید به مواردی تاکید کرد که باعث وحدت میان مسلمانان می شود. وی بر نقش آموزش و تعلیم تاکید کرد و گفت: مراکز علمی و دانشگاهی می توانند در شکل گیری این الگو تاثیرگذار باشند.

ایران سرشار از ظرفیت ها و قابلیت های گردشگری دینی 
گریز از حال و بیم نسبت به آینده از شاخصه ها و عارضه های انسان امروزی است. به همین دلیل پناه بردن به ارزش های انسانی و معنوی، ارزیابی گذشته و قرار گرفتن در فضایی معنوی، برای آدمی التیام دهنده و آرام بخش و بصیرت افزا است. این احساسی است که بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی در بازدید از فضا ها و محیط های تاریخی و مذهبی ایران بیان داشته و معتقدند: تاثیرات ارزشی و معنوی اماکن و بناهای تاریخی عمیقاً در اذهان و روحیات بازدید کنندگان برجای می ماند و بازگوکننده حقایق بسیاری است.
حق جویی، حق طلبی و پایبندی به ارزش های انسانی از شاخصه هایی است که همواره مبانی آئین ها و جوامع ایرانی در طول تاریخ بوده و به همین جهت این سرزمین همواره طالب و راغب ادیان آسمانی بویژه اسلام بوده است.
جلوه های این ویژگی و برخورداری بزرگ را در جای جای ایران اسلامی می توان دید. وجود نزدیک به ۹ هزار مکان مقدس و بقعه مذهبی و تاریخی به این سرزمین غنا و عظمتی خاص و بی بدیل بخشیده است.
کشور ما به دلیل برخورداری از تمدنی کهن و حضور پیروان ادیان مختلف دارای اماکن مذهبی بسیار متنوعی است و به تصدیق سازمان یونسکو، از نظر وجود آثار تاریخی و فرهنگی در میان ۱۰ کشور نخست جهان جای دارد و از منظر جاذبه های اکوتوریسمی و تنوع اقلیمی هم جزو ۵ کشور برتر دنیاست. بر اساس آمارهای موجود از مجموع نزدیک به ۹ هزار مکان مذهبی در نقاط مختلف کشور، ۵ هزار و ۸۰۰ بقعه متبرکه به عنوان آرامگاه های امامزادگان ثبت شده، هزار و ۲۰۰ بقعه در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و بیش از سه هزار مکان مذهبی مقدس ثبت شده شامل حسینیه ها، مساجد، مدارس مذهبی و حوزه علمیه، کلیسا، کنیسه، آتشگاه و نیایشگاه شناسایی شده است. به طور کلی مذهب نقش مهم و برجسته ای در شکل گیری شهرهای مشهد، قم، ری، شیراز، قزوین، نطنز، شاهرود، شوش، بسطام، لاهیجان، آمل، اردبیل، گنبد کاووس، ماهان و… داشته و در این شهرها قابلیت های فراوانی برای جذب گردشگران مذهبی وجود دارد.

وضعیت فعلی 
متاسفانه به رغم برخورداری های بی بدیل و ظرفیت های ارزشمند گردشگری مذهبی در ایران، عزم و اراده جدی در این زمینه مشاهده نمی شود و ساختار سازمانی و مطالعاتی قوی و برنامه ریز در این بخش ایجاد نشده است و این وضعیت نابسامان حتی در شهرهای مهمی مانند مشهد و قم نیز که سالانه پذیرای حدود ۲۰ میلیون زائر داخلی و خارجی است مشاهده می شود. بسیاری از صاحبنظران امور گردشگری معتقدند: ایران اسلامی گرچه از نظر قابلیت و ظرفیت جاذبه های گردشگری طبیعی، تاریخی، فرهنگی و مذهبی از جایگاه بی نظیری در سطح جهان برخوردار است اما لوکوموتیو گردشگری ایران هنوز روی ریل قرار نگرفته است. در این میان برخی کارشناسان بر این باورند که در شرایط فعلی دست اندرکاران و نهاد های گردشگری مذهبی کشور بر اعزام گردشگران و زائران ایرانی به خارج کشور تمرکز دارند و این روند یکسویه سال ها است که جریان دارد. آنچه امروز بیشتر کارشناسان و صاحب نظران به طور علنی به آن اشاره می کنند، این است که اگر وضع موجود تداوم یابد، کشور نمی تواند به اهداف خود در سند چشم انداز ۲۰ ساله دست یابد. این هشدار از آن جهت حائز اهمیت است که در چشم انداز سال ۱۴۲۰ پیش بینی شده ایران باید سالانه پذیرای ۲۰ میلیون گردشگر خارجی باشد ولی هنوز حتی ۱۰ درصد این هدف گذاری محقق نشده است!
صاحبنظران صنعت گردشگری بر این باورند که به لحاظ موقعیت فرهنگی- مذهبیِ خاص کشورمان در میان کشورهای دیگر، توریسم مذهبی جای رشد و توسعه بسیار دارد.
رئیس سابق پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، تنوع مراکز، آثار و ابنیه تاریخی و عبادتگاه های ادیان مختلف موجود در کشور را در تمام دنیا بی نظیر دانسته و می گوید: کشور ایران در تمام حوزه های مذهبی دنیا، توانایی جذب توریسم را دارد و فضای خاص فرهنگی موجود، توسعه توریسم مذهبی ـ فرهنگی را در آن امکان پذیر می کند.سیدطه هاشمی معتقد است: ایران علاوه بر حضور پرفیض حرم های اسلامی، دارای معابد و کلیساهای بی بدیلی است که در کشورهای دیگر وجود ندارد. به طور مثال قدیمی ترین کلیسای جهان در ایران قرار دارد. او ادامه می دهد: همچنین می توان با توجه به حضور ادیان توحیدی متفاوت و وجود پیروان و معتقدان بسیار آنها در ایران، انواع توریسم مذهبی را در کشور ایجاد کرد. همان گونه که مسلمانان سالانه به سفرهای متعدد مذهبی مثل، سفر حج، عتبات عالیات و اماکن مقدسه کشور سوریه می روند و اثرات مختلف در این مناطق بر جای می گذارند، ایران نیز می تواند جزو اهداف گردشگری بسیاری از مسلمانان جهان به شمار آید. وجود نزدیک به ۹ هزار مکان مذهبی تاریخی و برخورداری از نعمت بارگاه ملکوتی امام رضا(ع) در خراسان، آستانه مقدسه کریمه اهل بیت حضرت معصومه(س) در قم و بارگاه شاه چراغ در شیراز به عنوان سه قطب گردشگری مذهبی ظرفیت و قابلیت عظیمی از گردشگری مذهبی ایران است.
علاوه بر جنبه های مذهبی و فرهنگی توجه به جنبه اقتصادی نیز انگیزه مهم دیگری برای فعال نمودن مطلوب این صنعت در کشور بخصوص در شهرهای مذهبی از جمله مشهد و قم است و اگر از جمعیت ۳۰۰ میلیون نفری شیعیان جهان یک درصد را بتوانیم به ایران جذب کنیم، رقم ۳ میلیون گردشگر خارجیِ مذهبی برای اقتصاد ما تعیین کننده است. در تبیین اهمیت و ضرورت برنامه ریزی و تحقق این مهم برخی کارشناسان و اساتید راهکارهایی را مطرح می کنند و مورد تاکید قرار می دهند. علی رضا اصلانی، استاد دانشگاه بر این اعتقاد است که الگوی گردشگری اسلامی باید توسط ایران در جهان اسلام نهادینه شود.
وی می گوید: برپایی همایش های بین المللی، تولید و پخش برنامه های مستند گردشگری از شبکه های داخلی و برون مرزی، برگزاری نشست و کرسی های علمی با موضوع گردشگری اسلامی و صنعت توریسم از جمله راهکارهایی است که الگوی گردشگری اسلامی و مذهبی را نهادینه خواهد کرد. در همین خصوص محمدرضا حبشی، از کارشناسان باتجربه در زمینه برگزاری تورهای داخلی و خارجی، با اشاره به این که ایران در تمام حوزه های مذهبی دنیا توانایی جذب توریست را دارد، می گوید: به نظر من تنوع مراکز مذهبی اسلامی و عبادتگاه های سایر ادیان در کشور ما آنچنان بی نظیر است که بهره برداری از این پتانسیل عظیم می تواند ایران را بعد از عربستان به کانون جذب گردشگران مذهبی در تمام حوزه های مذهبی دنیا تبدیل کند.
وی با تاکید بر این که کمتر کشوری در جهان وجود دارد که از پتانسیل ایران برای جذب گردشگران مذهبی برخوردار باشد، می افزاید: کشور ما صرفنظر از برخورداری از اماکن مذهبی مسلمانان، دارای معابد و کلیساهای مهمی است که از نظر اهمیت تاریخی و قداست در دیگر کشورها، نمی توان نمونه ای برای آنها یافت.
وی همچنین با انتقاد از تبلیغات رایج در بانک های ایرانی برای جذب سپرده های مردمی می افزاید: یکی از نکات ظریفی که مدیران بانک های ایرانی به آن توجه نمی کنند، این است که آنها با ارائه برخی جوایز و هدایا به مردمی که در این بانک ها سپرده گذاری می کنند، در حقیقت به صنعت توریسم دیگر کشورها خدمت کرده و به صنعت توریسم داخلی خسارات جبران ناپذیری وارد می کنند. حبشی در توضیح بیشتر اظهارات خود می افزاید: سال هاست که کمک هزینه سفر به مکه، سوریه، کربلاو… جزو لاینفک تبلیغات نظام بانکی ماست ولی واقعیت این است که چنین تبلیغاتی خالی از اشکال نیست و این مسئله هشیاری مقامات و کارشناسان را می طلبد که برای جذب گردشگران مذهبی به داخل کشور تلاش کنند. اظهارات حبشی را نایب رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی نیز تایید کرده و می گوید: متاسفانه نگاهی به شرایط موجود نشان می دهد نگاه جامعی در کشور برای بهره برداری بهینه از پتانسیل های کشور برای جذب گردشگران مذهبی وجود ندارد. جواد آرین منش با اشاره به این که کشور تاکنون شاهد از دست دادن فرصت های بسیاری در زمینه ترویج گردشگری داخلی و جذب گردشگران مذهبی خارجی بوده است، می افزاید: هنگامی که صحبت از پتانسیل کشور برای جذب گردشگران دینی می شود، حرف های بسیاری برای گفتن وجود دارد ولی هنگامی که پای عمل می رسد، می بینیم برنامه ریزی جامع و مدونی برای استفاده از پتانسیل های کشور در این عرصه وجود ندارد؛ این در حالی است که به دلیل نبود تسهیلات مناسب و نواقصی که در مراکز پذیرایی و اقامتی کشور وجود دارد آن قدر با کمبود مواجه هستیم که نمی توانیم ایران را به عنوان یک کشور توریستی تبلیغ کنیم.

محدودیت ها 
آرین منش با اشاره به وضعیت موجود در شهر مقدس مشهد می افزاید: سالانه بیش از ۲۰ میلیون زائر از سایر استان های کشور با هدف زیارت مرقد مطهر امام هشتم شیعیان به مشهد سفر می کنند و حدود ۱۲ میلیون زائر از داخل این استان نیز اقدام به زیارت این بارگاه مطهر می کنند؛ ولی همیشه برای ارائه خدمات و تسهیلات به زائران حرم امام رضا(ع) مشکلاتی وجود داشته و دارد و متاسفانه توجه مناسبی به برطرف کردن نیازهای اساسی زائران نشده است.
آرین منش با اشاره به اهمیت بالای تبلیغات برای جذب گردشگران مذهبی می گوید: بدون شک توسعه گردشگری دینی و جذب این نوع گردشگر نیازمند تبلیغ و معرفی پتانسیل های کشور است و بدون تبلیغات مناسب نمی توان انتظار داشت پتانسیل های عظیم کشور در زمینه گردشگری دینی به درستی مورد بهره برداری قرار گیرد. البته ناگفته پیداست که تبلیغات، بدون ایجاد زیرساخت های موردنیاز توسعه صنعت گردشگری چندان موفق نخواهد بود.

نویسنده: محمد سلطان مرادی
منبع:  روزنامه ایران، شماره ۴۹۳۰ به تاریخ ۱۱/۸/۹۰، صفحه ۱۴ (گردشگری)

///////////////////

footer ایران و گردشگری مذهبی

برچسب ها: , ,

نظرات

2 پاسخ به “ایران و گردشگری مذهبی”

  1. mostafa می‌گه:

    با سلام
    لطفا منابعی که برای سایتتون استفاده کردین رو برای من ذکر میکنید

پاسخ دهید

مطالب ویژه
نکات فرهنگ شهروندی
شمعی روشن کنیم

 

مشترک آخرین مطالب فرهنگ ملی شوید.

عضویت